مطلب کردهای نواحی دماوند توسط اقایان ستار جعفری و حسین شادلویی به رشته تحریر درامده و در اختیارسایت سربندان قرار گرفته است.این دوعزیزاهل سربندان بوده وعلاقه خاصی به جمع اوری اطلاعات مربوط به تاریخچه سربندان دارند.ضمن تشکر از این دوستان و دعوت از سایرعزیزانی که دارای مطلب تحقیقی در این زمینه هستند، بازدید کنندگان محترم سایت را به خواندن ان دعوت می کنیم.

مدیرسایت

کردهای نواحی دماوند

کریم خان زند که یکی از سرداران وفادار قشون نادر شاه افشار بود، در جنگ های محمود و اشرف افغان،حمله هند ، کلیه ی جنگ های داخلی همچنین هنگام کشته شدن نادر در تپه ی کلب آغاسی قوچان همراه نادر بود وکاملا با روحیه ی کردهای قوچان که همیشه در خدمت نادر شاه بودند آشنا بود.

کریم خان زند موقعی که در صدر حکومت زندیه برآمد به سرکوب مخالفان خود پرداخت و نیرویی به فرماندهی شیخ علیخان زند روانه مازندران کرد و توانست محمد حسن خان قاجار را سرکوب کند.

با توجه به موقعیت خاص تهران و مازندران کریم خان به فکر افتاد نیرویی از کردهای قوچان را به نواحی تهران انتقال دهد که به مازندران نزدیک باشند تا در موقع ضروری از وجود آن ها استفاده کند. بنابراین برای نخستین بار محمد خان جد اعلای حاجی امامقلی رجبی از نواحی خراسان به سربندان دماوند کوچانیده شده است و بدین وسیله پایه ی کوچ کردها به منطقه دماوند گذاشته می شود.

در سال ۱۲۴۱ قمری خان محمد خان کرد شادلو به دستور آقامحمد خان قاجار از چناران بجنورد به نواحی دماوند تبعید شد وی در سربندان مزرعه ای خریداری کرد و در آنجا ساکن شد باغ و آسیاب خان محمد شهرت دارد.

خان محمد مزرعه ی سیدطاهر هروینی را خریداری نمود و نام آن را آخُر بدین نامید. بعد از خان محمد ،محسن بیگ،حسینعلی بیگ، محمداسماعیل بیگ، سیف الله خان و حاجی آقاخان به ترتیب در خرم دره حکومت کرده اند. آخربدین سابق و خرم دره فعلی قبلا شصت و پنج خانوار داشت که بیست و پنج خانوار از خرم دره به تهران و دیگر شهرها کوچ کرده اند (آمار سال۱۳۷۲) در سربندان هم دو طایفه ی کوچانلو و بوتانلو زندگی می کنند (گیچول و بوتال).

جد طایفه ی گیچول جعفر بوده که سه پسر به نام های محمدخان، احمد و آقاخان داشته است . در زمان احمدشاه شامیرخان حاکم دماوند بود و در سربندان علیمرادبیگ را نایب الحکومه ی خود قرار داده بود که اهالی سربندان را در ابتدا به آبسرد کوچ دادند آنها روستای آبسرد را مقبول زندگی خود ندانسته و به دامنه ی سربندان کوچ کردند.آب سربندان ۲۵ اینچ میباشد و اهالی احشام خود را به ییلاق(سربندان) و قشلاق (گرمسار) می بردند. گفته می شود جد اعلای جابانی ها، جابان بوده که در یک ماموریت جنگی کشته شده است و در ۱۲۰ سال قبل محمد حسن خان یکی از سرداران جابان ماموریت پیدا میکند که حاکم کرمان شود وی تعدادی از کردهای جابان را همراه خود به کرمان می برد و در نزدیک جیرفت روستای ده یک لی اسکان می دهد پس کردهای جیرفت از اهالی جابان می باشند که ریشه از کردهای  شادلوی  بجنورد دارند در جابان علاوه بر شادلوها طوایف مشیرخانی ،شاهانی و حسن خانی زندگی می کنند طوایف بزرگ جابان صفکانلو و کوشکانلو هستند.

از بزرگان سربندان می شود به نصرالله خان، یعقوب خان ، علیخان سلطان، علیمرادبیگ، شکرالله بیگ، آقاجان بیگ و عزیزالله بیگ اشاره نمود در ابتدای کوچ طوایف کرد به دماوند ده خانوار به سربندان و ده خانوار به جابان رفته و ساکن شدند.مرحوم حسن مرادی درگفتگو با هاشم صادقی باجگیران نویسنده ی کتاب مرزداران دامنه ی کیسمار میگوید : کردهای شادلو در چناران بجنوردسر ناسازگاری با آقامحمدخان قاجار گذاشتند و با ترکمن های نواحی بجنورد که حامی آقامحمدخان بودند اختلاف پیدا کردند و آقامحمدخان کردها را به نواحی دماوند تبعید نمود آنها ابتدا در سردآب اسکان داده شدند و چون آنجا را مناسب زندگی نیافتند خودسرانه به سربندان کوچ کردند و به دو طایفه تقسیم شدند (طایفه های گیچول و بوتال) در جابان هم دو طایفه به نام های صفکانلو و کوچانلو(کوشانلو) میباشند اهالی سرخده طایفه ی نادکان (نادکانلو) هستند در مغانک نیز نادکانلوها زندگی میکنند لازم به ذکر است در سرحدان تعدادی کاشانی و بختیاری زندگی میکنند که به زبان کردی سخن میگویند.

در زمان فتحعلیشاه قاجار برای مردم سربندان مالیاتی تعیین شد شامل صد خروار گندم سالیانه همراه پنجاه سرباز موظف به خدمت در دولت، این مالیات موجبات نارضایتی اهالی را فراهم آورد تا جاییکه بین اهالی و دولتی ها جنگ سختی در گرفت و افراد زیادی از نیروهای دولتی کشته شدند چون نیروی دولتی کاری از پیش نبرد دولت  افراد زیادی از بختیاری ها را به کمک  قشون آورد تا سربندان را غارت کنند این اختلاف باعث شد تا مالیات به نصف تقلیل پیدا کند و این مالیات تا زمان رضاشاه ادامه داشت از آن به بعد اهالی قبول کردند پنجاه سرباز در اختیار ارتش قرار دهند این سربازان در ارتش به شجاعت و دلاوری شهرت یافتند و به فوج آهن مشهور شدند.

 گردآورندگان : ستار جعفری و حسین شادلویی

با تشکر از بهرام شادا نلویی

منبع : مرزداران دامنه کیسمار

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*